Chăn nuôi Quy Nhơn: Chăn nuôi gia súc, gia cầm mùa lạnh

Vào mùa lạnh, trâu bò và các loại gia súc, gia cầm khác có thể bị gầy yếu, nhiễm bệnh và chết do:

Không có chuồng trại hoặc chuồng trại ẩm ướt, mất vệ sinh, không được che chắn
Thiếu thức ăn, mất cân bằng dinh dưỡng.
Mắc bệnh: lở mồm long móng, cước chân (trâu bò); tai xanh, dịch tả, tụ huyết trùng (heo, dê…); cúm, tả (gia cầm)

Hướng khắc phục:

Xây dựng chuồng trại cho gia súc, gia cầm
Không thả rông trâu bò, gia súc, gia cầm trong rừng hay ngoài bãi, ngoài vườn
Chủ động trồng cỏ, ngô, v.v... và dự trữ thức ăn, ủ urê hoặc ủ chua, bổ sung dưỡng chất, khoáng chất, vitamin vào thức ăn. Trung bình mỗi con trâu, bò cần có 1-2 tấn thức ăn dự trữ sẵn cho mùa lạnh
Tiêm phòng đầy đủ, đúng lịch mùa vụ.

Giúp bà con chăn nuôi đạt hiệu quả cao hơn, Việt Linh sẽ lần lượt giới thiệu các vấn đề kỹ thuật như sau:

Nhấn vào các nội dung dưới đây để xem chi tiết và video clip

Kỳ 1: Các nguồn thức ăn:
Thức ăn thô xanh: Dây khoai lang, thân chuối, dây khoai lang, ngọn sắn, lá sắn, cỏ, trichanthyra, thân ngô, lá ngô…
Tích trữ các phế phẩm và phụ phẩm nông nghiệp (rơm, thân ngô, lá ngô) bằng cách phơi khô, ủ urê.
Dự trữ cỏ và một số loại lá cây, lá rau, lá rừng phơi khô
Dự trữ thức ăn thô xanh, cỏ bằng cách ủ chua
Dự trữ bột ngô, cám gạo, sắn lát... cho gia súc, gia cầm.
Chủ động trồng các loại cây thức ăn như ngô gieo dầy, khoai lang, lạc, sắn, cỏ… trên đất đất hoang hóa, đất không trồng cây vụ Đông
Nuôi trùn quế, nuôi cá rô phi sinh sản làm thức ăn giàu đạm.

Kỳ 2: Thức ăn phơi khô và cách làm cây rơm: Phơi khô và cách làm cây rơm để dự trữ thức ăn cho trâu bò trong mùa lạnh
Cách dự trữ này có ưu điểm là dễ làm, tiết kiệm được diện tích, dự trữ được trong thời gian dài, là thức ăn tốt cho trâu, bò, bê, nghé (có dạ cỏ).

Phơi khô:

Rơm, rạ, cỏ khô, lá các loại rau, lá ngô, sắn lát... được phơi khô tự nhiên hoặc sấy khô, cất giữ. Nếu trồng cỏ làm thức ăn, nên cắt cỏ khi sắp hoặc mới ra hoa, phơi khô, khi đó cỏ có chất lượng tốt nhất.

Rải mỏng, phơi nắng 4-5 giờ, sau đó có thể gom thành lớp dày hơn, phơi khô 2-3 ngày đến 15% ẩm. Không nên phơi nắng gắt vì sẽ bị mất chất dinh dưỡng.

Cất giữ ở nơi khô ráo, thoáng mát. Làm cây rơm, hoặc bó gọn cất trong kho.

Ưu điểm: dễ làm, dự trữ được trong thời gian dài, là thức ăn tốt cho trâu, bò, bê, nghé (có dạ cỏ).

Làm cây rơm:
- Chọn chỗ đất khô ráo
- Dùng một cây dài cắm xuống đất làm trụ
- Trải tròn xung quanh trụ 1 lớp lá hoặc cỏ khô
- Trải rơm khô từng lớp quanh trụ, dậm đều để nén chặt từng lớp một cho đến khi rơm cao đến ngọn trụ
- Dùng bao ni lông trùm kín.
Lưu ý: Rơm khô rất dễ cháy, cần tránh xa nguồn lửa.

Kỳ 3: Cách ủ chua, ủ urê: Cách ủ thức ăn cho trâu bò trong mùa lạnh
Thức ăn xanh ủ chua là nguồn thức ăn bổ sung chất lượng cao, giàu đạm, khoáng, vitamin và có hệ men vi sinh giúp trâu bò dễ tiêu hóa. Nguyên liệu được lên men nhờ các vi sinh vật tự nhiên trong hố ủ làm cho thức ăn có màu vàng, mùi chua dễ chịu.

Nguyên liệu: rơm, cỏ, dây khoai lang, ngọn sắn, lá sắn, thân chuối, lá chuối, dây lạc, thân ngô, lá ngô, ngọn mía...

Thức ăn xanh ủ chua (lên men):
- Phơi héo nguyên liệu
- Băm thành đoạn nhỏ 2-5 cm
- Trộn đều 4kg mật rỉ và 0,5 kg muối ăn vào 100kg nguyên liệu, hoặc rải từng lớp 10 cm và phun đều.
- Cho vào hố ủ hoặc túi ủ
- Nén chặt để đuổi hết không khí khỏi túi ủ, hố ủ
- Phủ kín bằng ni lông
- Thời gian ủ: 10-15 ngày.
- Thời gian bảo quản: 4-6 tháng. Để nơi râm mát, tránh mưa, nắng và chuột cắn. Buộc kín túi sau mỗi lần lấy cho trâu bò ăn.
Lưu ý: cần nắm vững kỹ thuật, nếu ủ sai thì thức ăn sẽ bị mốc, nhớt, hư thối, gây ngô độc cho trâu bò.

Kỳ 4: Làm chuồng trại: chọn hướng, che chắn, rải nền: Chuẩn bị chuồng trại cho trâu bò vào mùa lạnh
Chuồng trại xây dựng ở nơi cao ráo, quay theo hướng đông nam, để có nắng sáng và tránh gió bấc. Tùy quy mô và khả năng, có thể xây kiên cố hay dựng lán có che chắn. Vách: Che kín quanh chuồng bằng phên nứa, vải bạt, bao tải, bao xi măng, bao dứa, ni lông, vải rơm, đất... tránh mưa tạt, gió lùa. Che kỹ gió bấc ở hướng Đông Bắc. Có thể đan phên, rơm, bao tải dứa làm thành từng tấm để dễ tháo lắp.

Nền chuồng khô ráo, sạch sẽ. Rải trấu hoặc rơm, rạ khô, lá chuối khô, cỏ khô (dày khoảng 10-15 cm) làm chỗ nằm cho trâu bò.

Lặp đặt đèn chiếu sáng để cho ăn ban đêm và sưởi ấm khi trời mưa lạnh.

Vào mùa lạnh phải vệ sinh chuồng trại và tiêu độc khử trùng thường xuyên: vệ sinh sạch sẽ chuồng trại, phun xịt tiêu độc sát trùng trước khi thả nuôi và sau mỗi đợt xuất bán. Định kỳ phun thuốc khử trùng 20-30 ngày/lần

Người chăn nuôi, dụng cụ chăn nuôi phải được vệ sinh tiêu độc khử trùng trước khi vào trại và sau khi ra khỏi trại. Hạn chế người và động vật lạ ra vào trại

Thường xuyên chuyển phân ra hố ủ, không lưu giữ tại chuồn

Kỳ 5: Sưởi ấm cho gia súc, gia cầm và làm áo ấm cho trâu bò: Sưởi ấm cho gia súc, gia cầm và làm áo ấm cho trâu bò
Đốt lửa hoặc làm lò sưởi trấu, mùn cưa, than củi. Tính toán khoảng cách để đảm bảo đủ ấm và có cửa sổ thông thoáng để không gây hỏa hoạn hoặc hun khói quá nhiều gây bỏng hay ngạt do khí độc CO2. Tùy quy mô đầu tư mà có thể lắp đặt cả máy sưởi điện hay gas, biogas.

Có thể lắp hệ thống đèn chiếu sáng để cho ăn ban đêm và sưởi ấm khi trời mưa lạnh.

Áo ấm của trâu bò: May bằng bao tải gai, bao tải dứa, chăn len, chăn bông cũ, ni lông, quần áo cũ, hoặc bện bằng rơm khô, cỏ khô. Áo nên đủ rộng để che chắn được nhiều phần thân của trâu bò. Nhưng phải buộc khít với mình trâu bò thì mới giữ ấm và không bị gió lùa..

Kỳ 6: Chăm sóc trâu bò, gia súc, gia cầm trong mùa lạnh: Đối với nuôi thả cần có người trực tại khu vực chăn thả để quản lý đàn trâu, bò, đồng thời thời gia cố lều trại để trâu, bò tránh rét. Không để gia súc, gia cầm ở ngoài trời ban đêm.
- Rét vừa (trên 15 độ C): Gia cầm có thể thả vườn khi trời tạnh ráo. Gia súc non cần được sưởi ấm, làm chuồng úm, che kín, chống gió lùa vào chuồng trại nhất là ban đêm.
- Rét đậm (13-15 độ C): Gia cầm có thể thả vườn khi trời có nắng và nhiệt độ ngoài trời lên trên 15 C, không mưa. Hạn chế chăn thả trâu bò ra ngoài chuồng trại, hoặc cho trâu, bò đi muộn về sớm. Cho ăn tại chuồng. Che kín gió và sưởi đêm cho gia súc, nhất là gia súc còn non.
- Rét hại (dưới 12 độ C), khi có sương muối, băng tuyết ban đêm, sáng sớm: nhốt gia súc, gia cầm trong chuồng trại có che chắn, không thả rông. Cho ăn đầy đủ tại chuồng. Sưởi ấm bằng đèn điện, lò sưởi. Mặc áo chống rét cho trâu bò, nhất là trâu bò già, bê, nghé. Cho trâu, bò nghỉ làm việc. Chỉ thả trâu bò ra ngoài khi trời nắng to, tan sương.
Thường xuyên kiểm tra sức khỏe, phát hiện sớm dịch bệnh để xử lý kịp thời. Quan tâm đặc biệt đến gia súc già yếu và gia súc non mới đẻ.

Kỳ 7: Phòng và trị các bệnh thường gặp của gia súc, gia cầm trong mùa lạnh: Khi thời tiết khô lạnh, gia súc thường bị khô da, tổn thương niêm mạc da, dễ bị nhiễm trùng, tuần hoàn máu dưới da và niêm mạc giảm tạo cơ hội cho vi sinh vật gây bệnh xâm nhập, nhất là đường hô hấp.
Phòng dịch:

Đối với chuồng trại:
- Không nuôi gia cầm, thủy cầm chung với gia súc.
- Không nuôi xen nhiều vật nuôi khác lứa tuổi. Sau mỗi lứa xuất chồng phải để trống chuồng 2-3 tuần, xử lý vệ sinh diệt trùng chuồng trại đúng kỹ thuật rồi mới nuôi lứa khác.
- Phun thuốc khử trùng 2-3 tuần/lần để vệ sinh, tiêu độc khử trùng chuồng trại và các khu vực xung quanh.
- Rải vôi bột quanh chuồng nuôi và lối đi.
- Khơi thông cống rãnh để thoát nước thải.
Đối với người trực tiếp chăm sóc vật nuôi:
- Mang khẩu trang, găng tay cao su khi tiếp xúc vật nuôi
- Rửa tay bằng xà phòng, tiêu độc khử trùng quần áo, giày ủng, dụng cụ trước và sau khi tiếp xúc vật nuôi.
Đối với vật trung gian:

Theo Việt Linh, phải kiểm soát cả chó, mèo, chim, chuột, dụng cụ chăn nuôi để tránh lây lan và phát tán mầm bệnh sang người hoặc gia súc, gia cầm khác.

Đối với gia súc, gia cầm:
- Tiêm phòng đầy đủ các loại vacxin:
  - Đối với heo: lở mồm long móng, tụ huyết trùng, phó thương hàn, tả
  - Đối với trâu, bò: lở mồm long móng, tụ huyết trùng
  - Đối với dê, cừu: đậu dê, lở mồm long móng
  - Đối với gà: cúm gia cầm, gumboro, newcastle, tụ huyết trùng
  - Đối với vịt: cúm gia cầm, dịch tả, tụ huyết trùng
- Tẩy ký sinh trùng đường máu và nội ký sinh trùng, ngoại ký sinh trùng trâu cho, bò, bê, nghé.
- Thường xuyên kiểm tra sức khỏe, phát hiện sớm dịch bệnh. Quan tâm đặc biệt đến gia súc già yếu và gia súc non mới đẻ.
- Cách ly, chăm sóc cẩn thận gia súc, gia cầm ốm, yếu.
- Khi có trâu bò chết rải rác, gia cầm chết hàng loạt:
  - Phải báo địa phương và thú y, không giấu dịch.
  - Không bán chạy gia súc, gia cầm bị bệnh truyền nhiễm.
  - Nếu xác định gia súc, gia cầm bị chết do bệnh truyền nhiễm thì phải khử trùng chuồng trại và đem chôn xác gia súc, gia cầm theo quy định, không quăng xác gia súc, gia cầm chết xuống kênh mương, đồng ruộng làm lây lan dịch bệnh.
Chăm sóc gia súc bằng các biện pháp đông y:

Mồi lửa, xoa bóp, day bấm một số huyệt để tăng cường sức đề kháng, chịu lạnh cho trâu, bò.(Việt Linh)

Bệnh cước chân:
- Triệu chứng: Da chân gia súc sưng phù, nứt nẻ, có hiện tượng xung huyết. Chảy dịch màu vàng, loét và nhiễm trùng, hoại tử nếu bệnh nặng làm cho gia súc bị què, rồi phát sinh thêm các bệnh truyền nhiễm khác.
- Phòng bệnh:
  - Tăng cường giữ ấm cho gia súc
  - Giữ nền chuồng khô ráo
  - Cho ăn uống đầy đủ, bổ sung muối khoáng, vitamin.
  - Dùng đất bột trộn với phân tạo đệm cho bò đi lại cho nên bò không bị viêm móng do đi trên nền cứng.
- Điều trị: Tăng cường tuần hoàn máu tại chân của gia súc bằng cách xoa bóp bằng rượu gừng, cho trâu bò vận động tại chuồng.
- Bệnh nặng: báo cán bộ thú y để điều trị bằng kháng sinh.